جام جم:تقريبا 2 سال از زماني که گفتند قرار است المپياد جهاني فيزيک 2007 در ايران برگزار شود مي گذرد. حالا جولاي 2007 هم آمد و اين المپياد به خوبي و خوشي در دانشگاه صنعتي اصفهان برگزار شد.
326 دانش آموز از 69 کشور دنيا که تقريبا همه هفده ، هجده ساله بودند در 2 بخش تئوري و عملي با هم رقابت کردند و در نهايت بعد از 10 روز حضور در شهر اصفهان نتايج اعلام شد و چين مثل سالهاي پيش با 4 مدال طلا و يک نقره اول شد.

کره و روسيه ، دوم و سوم شدند و تيم ايران با کسب 2 مدال طلا، 2 نقره و يک برنز هفتم شد.
به طور کلي 37 مدال طلا، 46 نقره ، 51 برنز و 80 ديپلم افتخار به برگزيده هاي اين آزمون تعلق گرفت. آزموني که قريب به اتفاق شرکت کننده ها به سختي پرسشهايش اشاره مي کردند و ناظران و سرپرستان تيمها در جلسات بحث و بررسي سوالات ، اين را مهمترين ويژگي اين دوره از المپياد بر شمردند. اينها نتايج آزمون بود؛ اما اين جمع اکنون درباره ايران چه مي گويند؟

تقريبا از اوايل امسال دانشگاه صنعتي اصفهان حال و هواي ديگري داشت. در و ديوار را رنگ مي کردند، سالنها و خوابگاه ها و سالن اجتماعات را آماده مي کردند. گروههاي زيادي کارهاي اجرايي را به عهده داشتند. همه اينها حاکي از رويدادي بود که قرار بود بزودي اتفاق بيفتد. بزرگترين اتفاق علمي که دانشگاه صنعتي اصفهان ميزباني آن را به عهده کرد: ميزباني سي و هشتمين المپياد جهاني فيزيک.
گروههاي زيادي براي آماده سازي دانشگاه و مکانهاي ديگر درگير بودند. تيم يارها و توريارها يکي از آن گروهها بودند که با ورود تيمهاي مختلف وظيفه سنگيني به عهده گرفتند: ميهمان نوازي از يک تيم تا پايان اين 10 روز. براي همين از چند روز پيش از ورود تيمها در دانشگاه مستقر شده بودند و مدام برنامه هايشان بهشان گوشزد مي شد.

از تيم من تا تيم تو...

تيم يار کسي است که هدايت يک تيم را به عهده دارد و در همه ساعاتي که تيم در يک برنامه شرکت مي کند يا نه ، آن را همراهي مي کند. تيم يار بايد به يک زبان تسلط کافي داشته باشد تا بتواند تيمي که مسووليتش را به عهده گرفته بخوبي راهنمايي کند. اين افراد بيشتر دانشجو هستند و اين کار تجربه بسيار ارزشمندي برايشان بوده که حاضر شدند حداقل 2 هفته از کار و تعطيلات تابستاني شان بگذرند و از صبح زود تا آخر وقت هم پابه پاي تيمشان باشند و تازه وقت خواب هم به حالت آماده باش باشند که مثلا اگر يکي از افراد تيمشان بيمار شد يا کاري داشت ، همراهي اش کنند. به قول خودشان در تمام اين مدت براي بچه ها هم مادر بوده اند و هم پدر!
بيشتر تيم يارها به زبان انگليسي تسلط داشتند، اما در ميان آنها افراد مسلط به زبان فرانسه ، ترکي ، آلماني و روسي و اسپانيولي هم به چشم مي خورد. انتخاب تيم براي هر تيم يار، تصادفي بوده و ملاک خاصي براي اين کار نداشته اند. البته براي کشورهايي که به زبان انگليسي صحبت مي کردند، هر تيم بنا به اين که دختر در تيمشان باشد يا نه ، حداقل يک و حداکثر 2 تيم يار داشت.
اين افراد از روز اول و استقبال تا روز آخر و بدرقه در فرودگاه با تيمشان بودند. ايجاد رابطه صميمانه بين آنها و افراد تيم که اختلاف سني زيادي هم نداشتند، حاکي از مثبت بودن انجام اين کار است. ضمن اين که بسياري از سرپرست هاي تيمها از حضور تيم يارها ابراز رضايت و آسودگي خاطر کرده بودند. چون محل اسکان دانش آموزان و ناظران با هم متفاوت بود.

پس از ورود...

صبح روز چهارشنبه اولين تيمها به فرودگاه اصفهان آمدند و مورد استقبال گرم قرار گرفتند. تيمهايي که به تهران مي رسيدند با اتوبوس راهي اصفهان مي شدند و اين باعث شده بود عده زيادي در مراسم جشن خوشامدگويي خسته باشند. اولين نگاههاي دانش آموزان و سرپرستانشان به ايران با نگراني همراه بود. اما رفته رفته احساس امنيت بر آنها حاکم شد و به تجربه يافتند که چيزهايي که در خصوص ايران مي گويند، همه بي پايه و اساس است.
بيشتر ميهمانان اولين بار بود که به ايران مي آمدند و ايران را از طريق اينترنت و سايت هاي مختلف و بروشورها مي شناختند. خيلي هايشان هم درباره اصفهان چيزي نشنيده بودند و همه اينها برايشان جالب بود.

آزمون در دو نوبت

همه اين تشريفات براي برگزاري آزمون فيزيک بود که در 2 بخش آزمون تئوري و آزمون عملي برگزار مي شود. طراحي سوالات به عهده کشور ميزبان است که 3 سوال نظري و يک سوال عملي را طرح کند. در جلسه اي پيش از آزمون ، با حضور کميته علمي کشور ميزبان و سرپرستان کشورهاي شرکت کننده ، سوالها بررسي مي شوند و به تصويب نهايي مي رسند. از ويژگي هاي اين دوره اين بود که سوالات بسيار مورد استقبال واقع شد و دو تا از سوالها دست نخورده پذيرفته شد. به گفته برخي سرپرستان کمتر ممکن است چنين اتفاقي روي دهد. سوال آزمون عملي هم يک سوال کاملا ابتکاري بود که مورد توجه سرپرستان کشورهاي مختلف قرار گرفت.
دستگاه مورد نياز اين آزمون کاملا در ايران طراحي و ساخته شد و کليه مراحل پيچيده و طولاني کنترل کيفيت را پشت سر گذاشت. اين دقت در کنترل کيفيت باعث شد که هيچ مشکل جدي اي اتفاق نيفتد. اين کنترل به حدي بود که کاميون هاي حامل دستگاه ها از تهران مجاز بودند حداکثر با سرعت 80 کيلومتر بر ساعت در جاده حرکت کنند تا دستگاه ها آسيبي نبينند. تنها اتفاق مربوط به دو دستگاه بود که سر جلسه با مشکل مواجه شد و تيم اجرايي بسرعت دستگاه جايگزين براي آنها نصب کردند و وقت تلف شده را براي آنها منظور کردند.
امسال اولين بار بود که براي سوالات رنگ تعيين شده بود که اين کار تصحيح برگه ها را هم آسان تر و امکان اشتباه را کمتر مي کرد. تصحيح برگه هاي امتحاني هم از کارهاي طاقت فرساي اين برنامه بود که 80 مصحح ايراني بخوبي از پس اين کار برآمدند. تصحيح دقيق آنها باعث شد جلسه توافق بر سر نمره که با حضور سرپرستان در روز پيش از اختتاميه برگزار مي شود، خيلي زود به نتيجه برسد.

نمايندگاني از 70 کشور

با توجه به ميزباني شايسته قريب به 1000 ميهمان خارجي ، اکنون ايران مي تواند ادعا کند که به همين تعداد نماينده در اقصي نقاط جهان دارد که سفر به ايران را به هم ميهنان خود توصيه مي کنند. کسب اعتبار و وجهه جهاني شايد تنها نکته اي باشد که برگزارکنندگان به دنبال آن هستند. بازديد از نقاط مختلف و آزمايشگاه و پارک کودکان دانشگاه صنعتي ، ديدن مکانهاي تاريخي و توريستي شهر اصفهان و فراهم کردن امکاناتي که اين افراد از نزديک با هنر و فرهنگ ايراني بخصوص صنايع دستي اصفهان که شهرت جهاني دارد آشنا شوند، تصور روشن و خوبي درباره ايران در ذهن آنها به يادگار گذاشت.

بيشتر شرکت کننده ها اصلا به آزمون فکر نمي کردند و دور هم بودن و يافتن دوستاني از سراسر دنيا برايشان مهم تر بود

بيشتر شرکت کننده ها اصلا به آزمون فکر نمي کردند و تنها دور هم بودن و آشنا شدن با مردم کشورهاي ديگر و يافتن دوستاني از سراسر دنيا برايشان مهم بود. خيلي ها اصلا فکر نمي کردند ايران امکاناتي به اين شکل داشته باشد، فکر مي کردند ايران کشور فقيري است که مردم پا برهنه در خيابان ها راه مي روند و همه جا بيابان است و شتر عصاي دست آدم!
مهرباني و مهمان نواز بودن ايرانيان و زيبايي شهر آنها را متعجب کرده بود. بازديد از مجتمع فولاد مبارکه و چيني زرين ، به آنها قبولاند که ايران هم توانايي بالايي در صنعت دارد. اينها همه سرمايه هاي اعتباري است که با برگزاري تنها يک آزمون به دست آورديم.
دنياي مدرن براي کسب اعتبار در آينده عرف خودش را دارد که متاسفانه ما از آن عقبيم. آينده چندان هم دور نيست و شايد بي توجهي به آن پيامدهاي بسيار جدي براي ما داشته باشد.

تاريخچه اي از المپياد

اولين دوره المپياد فيزيک در سال 1967 در ورشو پايتخت لهستان برگزار شد. بنيانگذار آن دکتر گورژوسکي فقير است. وي در اصفهان و پس از مراسم افتتاحيه به دليل عارضه قلبي درگذشت تا پايان خدماتش و حيات موفقش در اصفهان رقم بخورد. اين المپياد از سال 1967 همه ساله جز سالهاي 1973 ، 78 و 80 در يکي از کشورها برگزار شده است. در اولين دوره اين مسابقات ، از کشورهاي اروپاي مرکزي براي شرکت در اين رقابت دعوت کردند که کشورهاي بلغارستان ، چکسلواکي ، مجارستان و روماني اين دعوت را پذيرفتند و به اين ترتيب اولين دوره مسابقات با حضور 5 تيم برگزار شد و براي همين لقب مسابقات بين المللي را به آن ندادند.
در دوره دوم که در مجارستان برگزار شد، 3 تيم ديگر هم به اين جمع اضافه شدند تا کم کم يک مجمع عمومي تشکيل شود و اساسنامه برگزاري المپيادها به تصويب برسد و تا امروز باقي بماند. دوره هاي بعدي مسابقات در چکسلواکي ، اتحاد جماهير شوروي و بلغارستان برگزار شد. به همين ترتيب و با تشکيل دبيرخانه ثابتي به مسووليت دکتر گورژوسکي اين مسابقه هر ساله به کار خود ادامه داد و شکل مشخصي را به خود گرفت.
اولين دوره حضور دانش آموزان ايراني در المپياد به سال 1368 برمي گردد. در آن سال 5 نفر به عنوان تيم المپياد فيزيک انتخاب شدند و به سرپرستي دکتر سپهري راد و دکتر احمد شيرزاد به بيستمين المپياد جهاني فيزيک اعزام شدند. از آن سال به بعد تقريبا مي توان گفت همه ساله تيم دانش آموزان ايراني در اين رقابت ها شرکت کرده است ، جز سال 72 که مسابقه در ايالات متحده امريکا برگزار شد و به تيم ايران ويزاي حضور ندادند! به همين دليل از وقتي که خبر برگزاري سي و هشتمين المپياد فيزيک در ايران به گوش همه رسيد، همه دوست داشتند بدانند آيا تيم امريکا به ايران مي آيد يا نه و اگر بخواهد بيايد آيا برايشان ويزا صادر مي شود؟
با همه اين حواشي ، انجمن معلمان فيزيک امريکا بالاخره والدين دانش آموزان و مسوولان را راضي کرد که در المپياد جهاني فيزيک شرکت کنند. آنها به ايران آمدند و تجربه خوبي هم کسب کردند. اين تجربيات در وبلاگي که انجمن معلمان فيزيک امريکا آن را به روز مي کرد، جمع آوري شده است.
Aapt-physicteachers-aapt.blogspot.com
تا چندي پيش از برگزاري مسابقات عده اي سعي داشتند با شايعه پراکني هايي از جمله نيامدن تيمهاي اروپايي و امريکايي و در راس آنها تيم امريکا، در برگزاري اين مسابقات و ميزباني ايرن ايجاد اختلال کنند. اما اعلام حضور تيم امريکا و به دنبال آن تيمهاي اروپايي به همه اين شايعه ها پايان داد.
بهترين دستاورد تيم ايران در اين 16 دوره رقابت به المپياد سال 76 کانادا برمي گردد که يکي از شرکت کننده هاي تيم ايران عنوان برنده مطلق را به خود اختصاص داد. در سالهاي 78 و 81 نيز شرکت کننده هاي ايراني 5 مدال طلا به دست آوردند و از لحاظ تيمي دوم شدند.