آيا خرد جمعي انسان قابل اعتماد است؟ اين پرسش مهمي است که در طول تاريخ براي انسان مطرح بوده و نه تنها در عرصه انديشه که در عرصه عمل نيز بارها مطرح شده است.
شايد يکي از اصولي که مردم جهان را به پذيرش پديده دموکراسي رهنمون ساخت، اعتقاد بر اين باور بود که اعتماد بر خرد جمعي يک جامعه عاقلانه تر از اعتماد به خرد اقليتي از جامعه است، حتي اگر اين اقليت، گروه اندک نخبگان باشد.
گسترش جهان مجازي و تشنگي دست يافتن به اطلاعات موثق باعث شده است هزاران مرجع پاسخگو در اين عرصه ظهور کنند. در اين ميان ، ظهور پديده اي به نام ويکي پديا توجه ها را به سوي خود جلب کرده است.
در عصري که اعتبار دايره المعارف ها به هيات نويسندگان حرفه اي خود است، ويکي پديا بنيان خود را براساس اعتماد به همه مردم قرار داده است تا آزموني باشد به خرد جمعي.
ويکي پديا، دايره المعارفي آنلاين است که به شما قدرت ويرايش و افزودن مطالب را به طور آزادانه مي دهد. ويکي پديا مانند هر دايره المعارف ديگري توانايي خود را در عرضه قدرتمندانه اطلاعات کامل و دقيق در خصوص هر کليد واژه اي مي دانند که از آن خواسته شود و اين مهمترين بخش دايره المعارف ويکي پدياست.
اگر از مقالات ويژه و اخبار روزانه اي که در صفحه نخست ويکي پديا بنابر موضوعات روز مي آيد بگذريم و به بخش اصلي اين پايگاه برسيم، پيش از بحث در خصوص کارا بودن اين تجربه بد نيست نگاهي به ساختار اين دايره المعارف در حال رشد بيندازيم.
در ذيل هر کليد واژه ، علاوه بر توضيحاتي که ممکن است در هر دايره المعارفي بيابيد، تصويري از موضوع موردنظر، فهرستي از منابع مورد استفاده براي نگارش مقاله مربوط، لينکهاي مربوط در صفحات اينترنت و همين طور لينکهايي به مقالاتي در خصوص اين موضوع به زبانهاي گوناگون به چشم مي خورد.
هر کلمه اي که بتواند نقش مدخل را بازي کند، برجسته شده تا بتوانيد با کليک کردن روي آن ، وارد صفحه اي شويد که اطلاعات کامل درخصوص آن کلمه را به شما مي دهد. ويژگي برجسته و البته بسيار چشمگير اين دايره المعارف در مقايسه با ديگر فرهنگ نامه ها را مي توان درخصوص چند زبانه بودن آن ناميد.
دايره المعارف ويکي پديا شبکه اي چندزبانه است که بسرعت در حال گسترش است، اگرچه فعلا بيشترين مقالات اين مجموعه به زبان انگليسي ارائه شده اند، اما بسرعت ديگر زبانهاي اين مجموعه نيز در حال گسترش هستند.
ويکي پديا خصوصيت ويژه ديگري نيز دارد که آن را از ديگر دايره المعارف ها جدا مي کند. يکي از مهمترين آنها رايگان بودن استفاده از اين دايره المعارف است. شما به عنوان يک عضو دهکده جهاني اجازه داريد بدون پرداخت هر گونه وجهي از مقالات کامل اين مجموعه استفاده کنيد.
اين فرآيند تقريبا در هيچ يک از دايره المعارف هاي بزرگ جهان ديده نمي شود. در بهترين شرايط، خلاصه اي از مقالات براي آگاهي از متن کامل در اختيارتان قرار مي گيرد و براي مشاهده متن کامل مقالات بايد حتما هزينه اي به عنوان اشتراک بپردازيد.
علت اخذ اين هزينه از سوي صاحبان بنيادهاي دايره المعارفي عمدتا براي پوشش دادن به هزينه هاي بالايي است که توليد اين فرهنگ نامه ها و هيات تحريريه آنها به خود اختصاص مي دهد؛ اما ويکي پديا در اين عرصه کاملا استثنا به حساب مي آيد.

ويرايش و نگارش آزاد
ويکي پديا بر مبناي انديشه آزادي هر فرد در نوشتار بنيان گذاشته شده و از سوي نهادي غيردولتي حمايت مي شود. شعار بزرگ ويکي پديا آن است که هيات تحريريه آن ، همه مردم جهان را شامل مي شود.
به عبارت ديگر هر کسي که فکر مي کند مي تواند داده جديدي را به اين مجموعه بيفزايد، اين مجوز را مي يابد تا نه تنها مقاله جديدي به اين مجموعه اضافه کند بلکه مقالات موجود را ويرايش کند و براي اين کار تنها مراحل ثبت نامي که بايد طي شود وارد کردن نام و نام خانوادگي و ايميل نويسنده است تا امکان ورود به سايت براي اضافه کردن و ويرايش مطالب امکان پذير باشد. شايد باور نکنيد، اما کافي است به سراغ يک مقاله منتشر شده در ويکي پديا رويد و احساس کنيد بخشي از مقاله ناقص است و احتياج به تکميل دارد.
در اين صورت کافي است کليد ويرايش را فشار دهيد تا بتوانيد تغييرات مورد نظر خود را در متن اين مقاله وارد کنيد و آن را آن گونه که صلاح مي دانيد اصلاح کنيد. شايد هم در جستجوي مطلبي باشيد و متوجه شويد مدخلي براي آن در اين دايره `المعارف وجود ندارد.
در اين صورت باز هم مي توانيد صفحه جديدي را بسازيد و اطلاعات خود را درباره اين موضوع به صفحات مقاله هاي اين سايت بيفزاييد.
شايد اگر اين طرح در حد حرف باقي مي ماند مي توانست تا سالها بحثهاي فراواني را پيرامون لزوم يا ميزان کارآمدي آن به راه بيندازد؛ اما اين طرح به راه افتاده است و برخلاف آنچه بسياري گمان مي کنند به جاي آن که منبعي بي اعتبار باشد به يکي از معتبرترين منابع اينترنتي تبديل شده است.
شايد بزرگترين انتقادي که به اين نظريه مطرح بود به اين بحث بسيار مهم بازمي گشت که اگر همه افراد مجاز به ويرايش يا نگارش بي قيد و شرايط باشند، آيا اعتباري براي مقالات باقي مي ماند؟
شايد افراد احساس کنند دانسته هايي درخصوص موضوعي دارند در حالي که در واقع اين گونه نباشد يا اطلاعات آنها فاقد اعتبار باشد و از آن مهمتر اين که ممکن است شخصي بخواهد به قصد خرابکاري اقدام به دستکاري مقالات منتشر شده در ويکي پديا بپردازد.
در اين صورت براي کاربران عادي که اطلاعاتي از ماهيت اين فرايند ندارند، مجموعه اي از مطالب فاقد سنديت به عنوان مرجع اصلي انتخاب و عنوان مي شود، چه اما ويکي پديا معتقد است خردجمعي کمتر اشتباه مي کند. ويکي پديا معتقد است در صورت بروز چنين خطاهايي حضور افراد کارشناس مي تواند باعث اصلاح نواقص شود و در نهايت اطمينان و صحت مقالات را تضمين نهايي کند.
شايد توجيهات ويکي پديا به نظر قانع کننده مي آيد و حداقل نتيجه اي که تاکنون به دست آمده نتيجه قابل قبولي از نظر اعتبار و صحت مطالب است، اما بسياري از منتقدان معتقدند يکي از علل عدم نفوذ خطاهاي بزرگ در اين مجموعه، تازه بودن آن و عمومي شدن آن است.
اگر زماني ويکي پديا بتواند عرصه هاي اصلي اطلاع رساني را از آن خود کند شايد سيل مزاحمان نيز به سوي اين مجموعه سرازير شود و اعتبار آن را کاهش دهد. به هر حال اين موضوعي است که بايد منتظر ماند و ديد.

ويکي پدياي فارسي
ويکي پديا به عنوان رسانه اي چندزبانه امکانات مساوي را براي زبانهاي گوناگون فراهم آورده است و از جمله ، فارسي زبانان که مي توانند مقالاتي را به زبان فارسي در اين دايره المعارف قرار دهند.
صفحه راهنما و پرسشهاي از پيش پاسخ داده شده به زبان فارسي مي تواند کمک مناسبي براي افرادي باشد که مايلند در اين طرح مشارکت کنند.
اکنون بسياري از مدخل هاي اين دايره المعارف به زبان فارسي خالي است و بسياري از مقالات موجود نيز احتياج به ويرايش و تکميل دارد و از همين رو فرصت مناسبي براي علاقه مندان فرهنگ فارسي به وجود آمده است که داده هاي خود را درخصوص موضوعات گوناگون فارسي زبانان جهان سهيم شوند.
شما مي توانيد با مراجعه به نشاني Wikipedia.com و ورود به صفحه زبان فارسي، ابزارهاي ويرايش يا اضافه کردن مقاله جديد را در آن انتخاب کنيد ولي حتما پيش از آن سياست ها، راهنمايي ها و تمرين اين کار را مطالعه کنيد.
ويکي پديا عرصه اي را در اختيار علاقه مندان گذاشته است تا يا به تخريب بپردازند يا محصولي نو و بديع خلق کنند. آنچه پاسخ ويکي پديا به پرسش اعتبار اين مجموعه است ، مي تواند پاسخي به اين پرسش هم باشد که آيا خرد بشر در قرن 21 ميلادي قابل اعتماد است يا اين که هنوز انسان استفاده مناسب از امکانات موجود را نيافته است.
پس ، اگر تصميم به ويرايش مطلب يا اضافه تر کردن مطلب جديدي گرفتيد به يادداشته باشيد برابر آزموني بسيار مهم قرار گرفته ايد. آينده ويکي پديا مي تواند آينده اي بسيار درخشان و تاثيرگذار در عرصه ارتباطات باشد.